fbpx

Yoga ve Ayurveda’ya Göre Beslenme ve Zihin İlişkisi: Senin Baskın Zihin Halin Hangisi?

Yoga ve Ayurveda’nın kökenlerini nereden aldığını merak eden herkesin araştırmaları sonucu ulaşacağı nihai kaynak, Hindistan’daki altı felsefe okulu olarak bilinen Shad Darshan’dır. Shad Darshan’ı “hayatın altı felsefesi” ya da “hayata altı bakış” olarak da türkçeleştirebiliriz. Felsefe anlamına gelen Darshan kelimesinin kökeni olan “drish”, Sanskrit dilinde “görmek” demektir. O nedenle evreni ve hayatı anlamlandırmayı hedefleyen bu altı felsefeden üçünün amacı evreni içeriden (zihin, algılayış, içsel gerçeklik ile), diğer üçünün amacı ise dışarıdan (evrensel yasalar, fizik, madde ve neden-sonuç ilişkileri ile) görmek ve açıklamaktır.  

İlgini çekebilir: Ayurvedik Beden Tipinizi Biliyor Musunuz: Dosha Testi

Yoga ve Vedanta iç dünyayı açıklamak amacını taşır; Ayurveda ise bu altı okulun görüşlerinin tamamından faydalanır. Özellikle yaradılış, gerçeklik felsefesi olan Sankhya felsefesi, Ayurveda öğretisinin yapı taşlarından maha guna (üç büyük guna: sattva, rajas ve tamas) ve pancha maha bhuta (beş element: eter, hava, su, ateş, toprak) kavramlarını açıklaması açısından önemlidir. Üç büyük guna kavramı, Yoga Sutralar ve Bhagavad Gita gibi yogik metinlerde de karşımıza çıkar.

Sankhya felsefesine göre bu üç guna, zihinde ve tüm evrende, maddenin her halinde mevcuttur ve üç farklı niteliği anlatır: Hareketsizlik (tamas), hareket (rajas) ve ne hareket, ne hareketsizlik olan denge (sattva). Bu üç niteliğin dengesi, dünyanın işleyişi için olduğu kadar günlük hayatımızın sağlıklı idamesi için de oldukça önemlidir. Ayurveda doktoru Dr. Lad bu üç enerji için şu örneği verir: Sabahları sattva sayesinde uyanırız, rajas sayesinde günü planlarız, tamas sayesinde dinlenmeye ve uykuya çekiliriz.

İlgini çekebilir: Ayurvedik Mutfak: Süper Gıda Ghee Tüketmek İçin 10 Neden

Fakat bu nitelikler duygular, düşünceler, dış dünya, beslenme, şehir hayatı vb. dış etmenler nedeniyle dengesizleştiği zamanlarda zihinsel durumumuz bundan hemen etkilenir. Rajasik bir zihin çok düşünmeye, sürekli plan yapmaya ve hiperaktiviteye meyillidir. Tamasik bir zihin ise atalet, uyuşukluk, isteksizlik olarak kendini gösterir. Rajasik zihin halinin sürekliliği anksiyete ve kaygı bozukluğuna, tamasik zihin halinin sürekliliği ise depresyona neden olur.

Hangi zihin halindesiniz?

Peki bu üç gunanın zihinsel durumumuzla ilişkisi nedir?

Her birimizin bilincinde sattva, rajas ve tamas arasında sürekli bir etkileşim vardır ve birinin göreceli olarak baskın olması, psikolojik durumumuz ve ahlaki eğilimlerimizde farklılıklar yaratır. Dr. Vasant Lad bu üç zihin halini ve bunların hakim olduğu insanları şöyle anlatır:

Sattvik zihin:

“Sattvik nitelikler; saflık, denge ve algıda netlik sağlar, bu da iyilik ve mutluluk halini beraberinde getirir. Sattvik niteliklere sahip insanlar dini, sevgi dolu, şefkatli ve saf fikirlidir. Hakikat ve doğruluğun peşinde olan bu insanlar iyi haller, tutumlar ve davranışlar sergiler. Kolayca üzülmez veya sinirlenmezler. Zihinsel olarak çok çalışsalar da, zihinsel yorgunluk hissetmezler. Onlar taze, uyanık, farkında ve parlaklık, bilgelik, sevinç ve mutluluk doludur.”

İlgini çekebilir: Mantra Meditasyonu ile Sesin Şifası: Beden, Zihin ve Ruh Bütünlüğünü Dengeleme

Rajasik zihin:

“Hareket ve enerji, rajastan kaynaklanır ve bu, anlık duyusal zevklere ve zevk-acı, çaba-huzursuzluk dolu bir hayata neden olur. Zihninde rajasik niteliklerin baskın olduğu insanlar; egoist, hırslı, saldırgan, gururlu ve rekabetçi olurlar ve başkalarını kontrol etme eğilimi gösterirler. Mükemmeliyetçidirler. Çalışkan insanlardır ama belli bir yönleri yoktur. Topraklanmamış, aktif ve huzursuzdurlar. Duygusal olarak öfkeli, kıskanç ve hırslı olabilirler. Başarı onlara neşe getirmez. Kaybetme korkuları vardır, bu nedenle strese girer ve zihinsel enerjilerini kaybederler. Kendilerine yardımcı olanlara karşı sevgi dolu, iyi ve arkadaşça davranırlar. Kendilerine ve ilgi alanlarına hizmet edildiği, uyumlu olunduğu sürece sakin ve sabırlıdırlar.”

Tamasik zihin:

“Tamas; karanlık, atalet, ağırlık ve materyalist tutumlarla karakterize edilir. Tamasik nitelikleri baskın olan insanlar depresyon ve tembellik eğilimindedirler, fazla uyurlar. Zihinsel çalışma onları kolayca yorar, kıvrak zekalı değildirler. Sorumluluğu az olan işleri severler; yemek yemekten, içki içmekten, uyumaktan ve cinsellikten hoşlanırlar. Meditasyon sırasında zihinlerini odaklamaları zordur.”

Dr. Vasant Lad bu tanımlamaları yaparken “yargılayıcılıktan” çok uzaktır. İşte bu sattvik bir zihin halidir; olduğu gibi gören, kabul eden bir hal. Çünkü tüm bu zihin hallerinin bir sebebi vardır. Tamasik zihinle yaşayan biri, acı dolu deneyimleri ile öğrenme yoluna girebilir ve/veya çevresine öğretebilir. Buradaki derinliği, kutsal metinlerden bir diğeri olan Bhagavad Gita’dan bir örnekle anlayabiliriz. Gita’da, bu niteliklerin baskınlığına göre farklı tipte insanlar olduğundan ve her birinin de toplumsal rolleri bulunduğundan bahsedilir. Örneğin rajasik zihin halindeki biri başarı, şan ve şöhret peşinde koşarken toplum onun çalışmalarından fayda görebilir.

İlgini çekebilir: Evde Kaldığımız Süre Boyunca Beslenmemizde Nelere Dikkat Etmeliyiz?

Zihnin Arınması: Sattvik Beslenme ve Yaşam

Yoga ve Ayurveda, zihin ve bedeni birbirinden ayrı görmediği için zihinsel halimiz ve düşüncelerimizin bedensel tezahürleri olduğunu bilir. Benzer şekilde fizik bedene yaklaşımımızın (besinler, uyku, yaşam tarzı vb.) zihin halini etkilediğini de… Dolayısıyla yoga; asanalar, nefes çalışmaları ve arınma yöntemleri ile beden üzerinde çalışarak zihni rajas veya tamas’ın aşırı hakimiyetinden çıkararak sattvik zihne, yani saf ve dengeli bir duruma getirmeyi hedefler (Böylece zihni meditasyona hazırlar).

Ayurveda’da pilu paka ve pitthara paka kavramları ile moleküler sindirim yoluyla (besinlerin hücrelere, DNA-RNA ve kromozomlara kadar iletilmesi) yediğimiz besinlerin niteliklerinin zihinsel durumumuzu nasıl etkilediği (maddenin enerjiye dönüşümü) açıklanır ve bazı besinlerin tamasik/rajasik etkileri nedeniyle tüketiminin kısıtlanması önerilir.

Dolayısıyla rajasik veya tamasik bir zihin halinde olduğumuzu fark ediyorsak amacımız; besin tercihlerimiz, duygularımız, düşüncelerimiz ve yaşam tarzımız ile dengeli bir hale gelmek olmalıdır.

İlk aşamada sizler de aşağıdaki tabloyu inceleyerek beslenme alışkanlıklarınızı gözden geçirebilir, besin tercihleri ve zihniniz arasındaki ilişkiyi değerlendirebilirsiniz. Daha sakin ve dengeli bir zihin için de sattvik beslenmeye özen gösterebilirsiniz.

Hayatınızda yoga, meditasyon, sanat, doğa ve dinlenme zamanlarına ayırdığınız süreler arttıkça daha dengeli ve huzurlu bir zihin hali yakalayabilir, sizi mutlu ve dengede hissettiren seçimler yapabilirsiniz.

İlgini çekebilir: Her Yönüyle Vegan Beslenme: Yararları, Dikkat Edilmesi Gerekenler, Alternatif Gıdalar

BESİNLERSATVİKRAJASİKTAMASİK
MEYVELER

(Genel olarak meyveler satvik)

Mango, nar, hindistan cevizi, nar, hurma, şeftali, armutEkşi meyveler: Portakal, elma, muzAvokado*, karpuz, erik, kayısı

(*Bazı kaynaklarda rajasik sayılır)

SEBZELERTatlı patates, filizler, yeşil yapraklı sebzeler, kabak , kuşkonmaz

 

 

Patates, akşamgiller ailesi, karnabahar, brokoli, ıspanak, kış kabağı, salatalık turşusuMantar, sarımsak, soğan, balkabağı

(Soğan, sarımsak bazı kaynaklarda rajasik sayılır)

TAHILLARBasmati pirinci, kinoa, siyah mısır, tapyoka, arpa

 

Ak darı, mısır, karabuğdayBuğday, esmer pirinç

 

BAKLAGİLLER

 

Maş fasulyesi, kırmızı ve sarı mercimek

 

Koyu renkli mercimekler, barbunya, siyah fasulye (az miktarda)Siyah fasulye (çok miktarda)
SÜT ÜRÜNLERİ ve HAYVANSAL GIDA

 

Taze, işlenmemiş: inek sütü, ghee, yumuşak peynir, ev yapımı yoğurt, keçi sütüEkşi krema, tuzlu veya ekşi tereyağı, krema, çökelek, dondurmaPeynir (sert, olgunlaştırılmış),

işlenmiş süt, yumurta

KURUYEMİŞ VE TOHUMLAR

 

Badem, beyaz susam, taze kaju fıstığıÇoğu kuruyemiş, kahverengi susamYer fıstığı, sert kabuklu yemişler, çörekotu

 

BAHARATLAR

 

Safran, zerdeçal, kakule,

kişniş, rezene, kimyon

Köri, kırmızı biber, acı ve

karabiber

Jalapeno biberi, muskat
ŞEKERLER

 

Taze şeker kamışı suyu, işlenmemiş şekerler, işlenmemiş bal

 

İşlenmiş şeker, suni tatlandırıcılar, pişmiş balPekmez, meşrubat, stevia,

Fazla tatlı gıdalar

İÇECEK VB.

 

Bitki çayları

 

Kahve, siyah çay, yeşil çayAlkol, esrar ve uyuşturucular

 

ETHiçbiriBalık, karides, tavuk 

Sığır, domuz, kuzu

 

Tablo: Textbook of Ayurveda, Vol. 1: Fundamental Principles of Ayurveda , Dr. Vasant Lad

Sevgiyi yayalım! Paylaş:

2012 yılında ilk yoga dersine katıldığında ne ilaçların ne de terapilerin çözüm olamadığı kalp çarpıntılarının dindiğini fark eden Müge yoganın bir süre sonra hayatının merkezi olacağını bilmiyordu. İlk yoga eğitmenlik eğitimi sürecinde hissettiği “başka bir hayat mümkün” algısı, tam da o dönem konulan bipolar bozukluk tanısına rağmen değişmedi! Bütünsel sağlık arayışı serüveninde, bilişsel terapilere eşlik eden düzenli yoga pratiği ve hayatına giren kadim yaşam bilgisi Ayurveda sayesinde zihin-beden-ruh bütünlüğünün gerçek anlamını keşfetti. Kariyerinin orta yerinde hayata bir makas atan Müge şimdi başkalarının yolculuklarına Bütünsel Yoga Terapi, Hatha Yoga dersleri ve Ayurvedik Yaşam Danışmanlığı ile eşlik ediyor. En büyük tutkusu anlamak, öğrenmek ve paylaşmak olan, doğa ve hayvan dostu, cesaret ve samimiyeti kendine mesken edinmiş bu yengeç kadını evli ve bir kedi annesi. Ve ömür boyu öğrenciliğin keyfini sürenlerden….